Bosna i Hercegovina
Mjesta u kojima sve teče
Raffaele Palumbo
U svom imenu Bosna i Hercegovina odaje svoju sudbinu. Ime “Bosna” dolazi od naziva rijeke Bosne, koja izvire u okolici glavnog grada Sarajeva. A “Bosna”, na ilirskom “boghina”, znači “koja teče, tekuća”. Hercegovina, s druge strane znači, “Vojvodin posjed”, što bijaše zona zapadnog Balkana od 1448. godine. “Vojvodin posjed koji teče” mogli bismo “bukvalno” prevesti naziv Bosna i Herzegovina. Započećemo na ovaj način shvatati srž jedne zemlje kroz koju je tekla historija, prošla kraljevstva i narodi, kulture i religije, kao što se shvata bilo koja druga granična zemlja i kao što se dešava onim graničnim zemljama koje su definirane jednim limesom, koji u sebi sadrži mnoge značajne sudbine. Da, kao što je već rečeno, biti granica, ali i vrata, mjesto ulaza i tranzita između Zapada i Istoka.
Bosna i Hercegovina je pripadala Rimskom carstvu tokom prvih vijekova nove ere. Zatim postaje predmet prepirke između Bizanta i barbarskih kraljevstava sa Zapada. U VII vijeku naselili su je Slaveni. U narednim vijekovima prisustvujemo stvaranju Kraljevstava Hrvatske, Dukle i Raške/Srbije i Zahumlja i Terbunije, koji su dijelili vlast nad Bosnom u IX vijeku. Sa početkom novog milenija, pa do XII vijeka, Bosna je dio Ugarsko-hrvatskog kraljevstva, do sticanja nezavisnosti kao Bosansko srednjovjekovno kraljevstvo oko 1200. godine. Nezavisnost je trajala do 1463., datuma koji označava osvajanje ovih prostora od strane otomanskih Turaka. Dugo je trajala njihova vladavina uz ulazak islama u ove krajeve. Otomanska dominacija završila se 1878. godine, tj. dolaskom Austro-Ugarske. Stanovnici Bosne i Hercegovine ostali su pod njihovom vladavinom do 1908. godine.
Tada se ime Bosne i Hercegovine upliće u imena drugih država koje su se osnivale u Evropi, nakon nestanka kraljevstava i kraja imperijalizma, i misao se naravno vraća na Otomansko i Austrougarsko carstvo. Između kraja devetnaestog vijeka i Prvog svjetskog rata, mnogi su se u Evropi borili za ono što će se kasnije nazvati nation building, stvaranje suverenih nacionalnih država. To se desilo i sa južnim Slavenima, koji su u Srbiji i u drugim dijelovima Balkana počeli zahtijevati vlastitu državu. Nije slučajno da je Prvi svjetski rat izbio nakon atentata srpskog nacionaliste Gavrila Principa, odnosno ubistva nadvojvode Franca Ferdinanda Habsburškog u Sarajevu.
Nakon "Velikog Rata", Bosna postaje dijelom Kraljevine Jugoslavije, a nakon Drugog svjetskog rata i pobjede nad fašizmom postaje jednom od republika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, vođena od strane Josipa Broza, zvanog Tito. “Deklaracijom o bosanskohercegovačkoj nezavisnosti” od 15.10.1991. godine i referendumom iz februara/veljače 1992. Bosna i Hercegovina otpočinje proces odvajanja od Jugoslavije, prolazeći kroz rat koji je trajao od aprila/travnja 1992., pa do sporazuma u Daytonu (Ohio) od 21.11.1995., sporazuma koji je definitivno potpisan u Parizu 14.12. 1995. godine.
Danas, Bosna i Hercegovina je član Ujedinjenih Nacija od 1992. godine, jedna je od država nastalih raspadom Jugoslavije. Ona je nezavisna i suverena država, sastavljena od dva entiteta: Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske, te Distrikta Brčko.
Skoro svi Hrvati su katolici (90%), Srbi su pravoslavne vjeroispovjesti (99%), a Bošnjaci su muslimanske vjeroispovjesti (u 88% slučajeva). Zbog nepostojanja novijeg popisa stanovništva ne raspolaže se preciznim podacima, ali procjene iz 2006. godine govore da je 48% stanovništva Bošnjaci, 37,1% Srbi i 14,3% Hrvati i da oko 0,6% pripada nacionalnim manjinama.
Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska imaju različite ustroje i institucionalne sisteme, napravljene na način da ispoštuju konstitutivne i civilne odnose između Bošnjaka, Hrvata i Srba.
Granice sadašnje Bosne i Hercegovine duge su 1459 kilometara, od kojih na sjeveroistočnu sa Srbijom otpada 312 km, na jugoistočnu sa Crnom Gorom 215 km, a na sjevernu i na južnu sa Hrvatskom 932 km. Grad Neum, u Hercegovačko-neretvanskom Kantonu/Županiji predstavlja jedini izlaz na more sa malim dijelom obale u dužini od 23 kilometra.
Klimu Bosne i Hercegovine karakteriziraju vruća ljeta i hladne zime. U višim zonama, najviši vrh je Maglić sa 2386 metara nadmorske visine, ljeta su svježa, a zime veoma hladne, dok približavajući se obali, klima postaje umjerenija, sa zimama koje uglavnom obiluju kišom.
Ekonomija Bosne i Hercegovine, ali i administrativna i politička slika, izdržali su mirovna iskušenja, zahvaljujući i kontingentima Ujedinjenih Nacija koji su još prisutni u zemlji. Federacija Bosne i Hercegovine podijeljena je na deset kantona/županija: Unsko-Sanski, Posavina, Tuzlanski, Zeničko-Dobojski, Bosansko-podrinjski, Sredno-bosanski, Hercegovačko-neretvanski, Zapadno-hercegovački, Sarajevski i Herceg-bosanski. Republika Srpska se sastoji iz 7 regija čija su središta: Banja Luka, Bijeljina, Doboj, Foča, Sarajevo-Romanija, Trebinje, Vlasenica.
Na kraju, kantoni/županije u Federaciji i regije u Republici Srpskoj podijeljeni su na općine i gradove, kao što su Sarajevo u središnjem dijelu, Banjaluka na sjeverozapadu, Tuzla na sjeveroistoku, Mostar na jugu i drugi.
Kada je riječ o konfiguraciji zemljišta, Bosnu i Hercegovinu karakteriziraju planine i doline, pa je i to jedan od razloga što posjeduje samo 14% obradivog zemljišta, sa samo 5% zemljišta sa stalnim prinosima i 20% stalnih pašnjaka. Krajolikom gospodare šume. Jedan od najvažnijih prirodnih resursa je upravo drvo, a osim drveta Bosna i Hercegovina raspolaže zalihama uglja, željeza, boksita, mangana, aluminija, cinka i hidroenergijom zahvaljujući brojnim riječnim tokovima.
